"Er zijn onder ons naast vurige deïsten ook complete atheïsten die zielsrust putten uit de ontkenning van God": De morele dimensies van het ongeloof bij Brusselse vrijdenkers (1854-1870)
De bakermat van de vrijdenkersbeweging in België ligt in Brussel toen daar tijdens de jaren 1850 en 1860 de eerste vrijdenkersverenigingen werden opgericht. Het veelvormige ongeloof van de Brusselse vrijdenkers die bij deze verenigingen betrokken waren had verschillende morele dimensies. Het antikle...
| Main Author: | |
|---|---|
| Format: | Electronic Article |
| Language: | Dutch |
| Check availability: | HBZ Gateway |
| Interlibrary Loan: | Interlibrary Loan for the Fachinformationsdienste (Specialized Information Services in Germany) |
| Published: |
2024
|
| In: |
Trajecta
Year: 2024, Volume: 32, Issue: 1, Pages: 93-130 |
| Further subjects: | B
natuurlijke religie
B ongeloof B Brussel B antitheïsme B vrijdenkersbeweging |
| Online Access: |
Volltext (kostenfrei) Volltext (kostenfrei) |
| Summary: | De bakermat van de vrijdenkersbeweging in België ligt in Brussel toen daar tijdens de jaren 1850 en 1860 de eerste vrijdenkersverenigingen werden opgericht. Het veelvormige ongeloof van de Brusselse vrijdenkers die bij deze verenigingen betrokken waren had verschillende morele dimensies. Het antiklerikalisme dat aan de basis lag van de eerste vrijdenkersverenigingen die als begrafenisverenigingen functioneerden was duidelijk moreel begeesterd. Vanuit een paniekreactie scheerden katholieke kranten en opiniemakers deze verenigingen en hun intellectuele leiders over één kam als een materialistische en dus atheïstische beweging die zelf een moreel gevaar zou inhouden voor de Belgische samenleving. Het ongeloof van belangrijke Brusselse vrijdenkers ging minstens evenzeer gepaard met het morele verzet tegen theïstische godsdiensten en hun geestelijken, het katholicisme en zijn clerus in het bijzonder, als met natuurwetenschappelijke beschouwingen. Het wijdverspreide morele verzet tegen de theïstische god stond een niettheïstische spiritualiteit en ook een bovennatuurlijk godsbegrip niet in de weg. Dit was in het bijzonder het geval bij de deïstische vrijdenkers en vrijmetselaars die zich rekenden tot de traditie van de ‘natuurlijke religie’ die voor hen stoelde op zowel morele als wetenschappelijke gronden. Wanneer de morele verontwaardiging in de Brusselse vrijzinnige kringen over ging naar woede en provocatie, met name binnen de socialistische arbeidersvleugel, manifesteerde zich vooral de invloed van het antitheïsme van de Franse filosoof Proudhon. |
|---|---|
| ISSN: | 2665-9484 |
| Contains: | Enthalten in: Trajecta
|
| Persistent identifiers: | DOI: 10.5117/TRA2023.1.004.SPIE |
